Vleermuizen en huismussen bij renovatie, wat mag wel en wat niet
Mag je een spouwmuur isoleren als er vleermuizen in het pand wonen? En wat als er huismussen onder de dakpannen broeden? Bij renovatie van woningen en gebouwen komen deze vragen steeds vaker op, zeker nu veel panden worden verduurzaamd. Vleermuizen en huismussen zijn beschermde soorten die graag in gebouwen verblijven. Dit artikel beantwoordt de vragen die eigenaren, aannemers en woningcorporaties het vaakst stellen.
Waarom zijn vleermuizen en huismussen beschermd?
Alle in Nederland voorkomende vleermuissoorten zijn streng beschermd op grond van Europese en Nederlandse regelgeving. Hun verblijfplaatsen mogen niet worden verstoord of vernietigd zonder toestemming. De huismus is eveneens beschermd, en zijn nest geldt als een verblijfplaats die het hele jaar door beschermd is.
Met vleermuisonderzoek wordt vastgesteld of en hoe vleermuizen een gebouw gebruiken, bijvoorbeeld als zomerverblijf, kraamkolonie of winterverblijf. Die informatie bepaalt welke maatregelen nodig zijn voordat een renovatie kan beginnen.
Beide soorten zijn sterk afhankelijk van gebouwen. Spouwmuren, ruimtes achter gevelbekleding en openingen onder dakpannen bieden schuilplaatsen. Wanneer die openingen bij renovatie worden gedicht, verdwijnt hun leefruimte, wat de populaties onder druk zet.
Welke werkzaamheden kunnen problemen opleveren?
Na-isolatie van spouwmuren
Bij spouwmuurisolatie wordt de spouw gevuld met isolatiemateriaal. Als daar vleermuizen verblijven, kunnen ze worden ingesloten of verliezen ze hun verblijfplaats. Daarom is bij spouwmuurisolatie onderzoek nodig wanneer er aanwijzingen zijn dat vleermuizen het pand gebruiken.
Dakrenovatie en vervanging van dakpannen
Huismussen broeden vaak onder de dakpannen, vooral bij de dakrand en de nok. Het vervangen van dakpannen of het aanbrengen van vogelschroot kan nesten vernietigen en de toegang tot verblijfplaatsen afsluiten. Ook vleermuizen gebruiken ruimtes onder dakpannen en achter boeiboorden.
Gevelrenovatie en voegwerk
Bij het opnieuw voegen van gevels of het aanbrengen van gevelbekleding worden kieren en open stootvoegen gedicht. Juist die openingen dienen als toegang tot verblijfplaatsen. Zonder voorzorgsmaatregelen kan een gevelrenovatie daardoor dezelfde gevolgen hebben als sloop.
Wat mag wel?
Renovatie is niet verboden wanneer vleermuizen of huismussen aanwezig zijn. Het is wel nodig om vooraf onderzoek te doen en de juiste maatregelen te treffen. In veel gevallen kunnen werkzaamheden doorgaan als er voldoende vervangende verblijfplaatsen worden aangeboden en de werkzaamheden op een geschikt moment plaatsvinden.
Een veelgebruikte aanpak is het plaatsen van tijdelijke vleermuis- en mussenkasten voordat de werkzaamheden beginnen. Na de renovatie worden permanente voorzieningen in of aan het gebouw aangebracht, zoals inbouwkasten in de gevel of speciale dakpannen. Zo blijft er na de renovatie ruimte voor deze soorten.
Voor veel woningcorporaties en gemeenten bestaat de mogelijkheid om op wijk- of gebiedsniveau een plan op te stellen. Daarin worden maatregelen voor een groot aantal woningen tegelijk geregeld, wat het proces bij grootschalige verduurzaming efficiënter maakt.
Wat mag niet?
Werkzaamheden uitvoeren die verblijfplaatsen van vleermuizen of huismussen vernietigen of verstoren zonder de benodigde toestemming, is niet toegestaan. Dat geldt ook wanneer de dieren op dat moment niet aanwezig lijken te zijn, omdat verblijfplaatsen buiten het seizoen beschermd kunnen blijven.
Ook het afsluiten van openingen om te voorkomen dat dieren een pand gaan gebruiken, valt onder die regels wanneer het om bestaande verblijfplaatsen gaat. Wie dergelijke maatregelen overweegt, laat dat het beste eerst door een ecoloog beoordelen.
Overtreding kan leiden tot handhaving en stillegging van de werkzaamheden. Daarom is het verstandig om bij renovatieplannen in een vroeg stadium te laten onderzoeken of vleermuizen of huismussen aanwezig zijn.
Hoe verloopt het onderzoek in de praktijk?
Het onderzoek naar vleermuizen en huismussen volgt vaste protocollen die zijn afgestemd op de leefwijze van de soorten. Voor vleermuizen betekent dat meerdere avond- en ochtendbezoeken verspreid over het voorjaar, de zomer en soms het najaar. Huismussen worden vooral in het voorjaar onderzocht, wanneer ze actief zijn bij hun nestplaatsen.
Door die seizoensgebondenheid loont het om het onderzoek ruim voor de geplande renovatie te starten. Wie in de winter plant, kan in het voorjaar en de zomer onderzoeken en de werkzaamheden daarna voorbereiden.
Na het onderzoek volgt een rapport met de bevindingen en een advies over de te nemen maatregelen. Indien nodig wordt een omgevingsvergunning voor een flora- en fauna-activiteit aangevraagd. Met die vergunning en een goed werkprotocol kan de renovatie verantwoord worden uitgevoerd.